15 min read
Mathew Wahome
Mada ya 8: Ushairi
1. Maana ya Ushairi
Ushairi ni sanaa ya lugha inayotumia maneno machache, mpangilio maalum na lugha ya mkato kuwasilisha hisia, mawazo au ujumbe.
2. Vipengele vya Shairi
| Kipengele | Maana |
|---|---|
| Mshororo | Mstari mmoja wa shairi |
| Ubeti | Kundi la mishororo |
| Vina | Silabi za mwisho zinazofanana katika mishororo |
| Mizani | Idadi ya silabi katika mshororo |
| Kibwagizo (kituo) | Mshororo unaorudiwa mwishoni mwa kila ubeti |
| Dhamira | Ujumbe mkuu wa shairi |
| Taswira | Picha ya akilini inayoundwa na maneno |
Sehemu za Ubeti
- Kipande cha kwanza (ukwapi) na kipande cha pili (utao).
- Kituo kwa mshororo wa mwisho.
3. Aina za Mashairi
a) Kulingana na Idadi ya Mishororo katika Ubeti
| Aina | Mishororo |
|---|---|
| Tathnia | 2 |
| Tathlitha | 3 |
| Tarbia | 4 |
| Takhmisa | 5 |
b) Kulingana na Muundo
- Mashairi ya kimapokeo (arudhi): yana vina, mizani na mpangilio maalum.
- Mashairi huru (ya kisasa): hayafuati vina na mizani kikamilifu.
c) Kulingana na Maudhui
- Mashairi ya malumbano (ngonjera).
- Mashairi ya sifa (wimbo).
- Mashairi ya maombolezo (nyimbo za kuomboleza).
- Mashairi ya kidini na kisiasa.
4. Uhuru wa Mshairi
Mshairi ana ruhusa ya kutumia:
- Inkisari: kufupisha neno (mfano: kwa - kw).
- Mazida: kurefusha neno.
- Tabdila: kubadilisha sauti za neno.
- Kuboronga sarufi: kubadilisha mpangilio wa maneno.
- Kutohoa maneno kutoka lugha nyingine.
5. Uchambuzi wa Shairi
Wakati wa kuchambua shairi, jibu:
- Kichwa kinahusiana vipi na shairi?
- Dhamira ni nini?
- Muundo: idadi ya beti, mishororo, vina na mizani.
- Lugha: tamathali za semi na taswira.
- Ujumbe na mafunzo.
- Mtazamo wa mshairi.
6. Umuhimu wa Ushairi
- Kuburudisha na kuelimisha.
- Kuhifadhi lugha na utamaduni.
- Kukosoa jamii na kuonya.
- Kutoa hisia na mawazo kwa ufupi na kwa ufasaha.