15 min read
Mathew Wahome
Mada ya 2: Vivumishi na Viwakilishi
1. Vivumishi
Kivumishi ni neno linalotoa sifa au maelezo zaidi kuhusu nomino.
Aina za Vivumishi
| Aina | Maelezo | Mifano |
|---|---|---|
| Vya sifa | Hueleza hali ya nomino | mtoto mzuri, kisu kikali, nyumba kubwa |
| Vya idadi | Hutaja hesabu | watoto wawili, vitabu vitatu |
| Vimilikishi | Hueleza umiliki | kitabu changu, nyumba yako, watoto wetu |
| Vioneshi (viashiria) | Huonyesha mahali au umbali | huyu mtoto, yule mwalimu, hiki kitabu |
| Vya pekee | Hueleza kutenga au ujumla | watu wote, mtoto mwenyewe, kitu kingine |
| Vya kuuliza | Hutumika kuuliza | mtoto yupi? vitabu vingapi? kitu gani? |
| Vya a-unganifu | Huunganisha nomino mbili | kitabu cha mwalimu, nyumba ya baba |
Upatanisho
Kivumishi hubadilika kulingana na ngeli ya nomino: mti mrefu - miti mirefu; kisu kikali - visu vikali.
2. Viwakilishi
Kiwakilishi ni neno linalosimama badala ya nomino.
| Aina | Mifano |
|---|---|
| Vya nafsi | mimi, wewe, yeye, sisi, ninyi, wao |
| Vioneshi | huyu, hawa, huyo, yule |
| Vimilikishi | wangu, wako, wake, wetu |
| Vya pekee | wote, wenyewe, wengine |
| Vya idadi | wawili, watatu |
| Vya kuuliza | nani? lipi? yupi? |
| Vya sifa | Mrefu amefika. |
| Vya a-unganifu | cha mwalimu, wa kwetu |
3. Tofauti kati ya Kivumishi na Kiwakilishi
| Kivumishi | Kiwakilishi |
|---|---|
| Huambatana na nomino | Husimama badala ya nomino |
| Mfano: Mtoto mzuri analia. | Mfano: Mzuri analia. |
| Mfano: Kitabu hiki ni changu. | Mfano: Hiki ni changu. |
4. Vidokezo vya Mtihani
- Tambua kama neno linaambatana na nomino au linasimama pekee.
- Kuwa makini na upatanisho wa ngeli.
- Usichanganye vimilikishi (kivumishi) na viwakilishi vya nafsi.