15 min read
Mathew Wahome
Mada ya 6: Tamathali za Semi, Nahau na Methali
1. Tamathali za Semi
Tamathali za semi ni mbinu za lugha zinazotumiwa kupamba usemi na kuufanya uwe na uzito na mvuto.
| Tamathali | Maana | Mfano |
|---|---|---|
| Tashbihi | Ulinganisho kwa kutumia kama, mithili ya, sawa na | Ni mweupe kama theluji. |
| Istiara (sitiari) | Ulinganisho wa moja kwa moja | Yeye ni simba vitani. |
| Chuku | Kutia chumvi | Alikula chakula cha kijiji kizima. |
| Uhaishaji (tashihisi) | Kukipa kitu sifa za binadamu | Jua lilitabasamu. |
| Takriri | Kurudia neno au sauti | Alikimbia, akakimbia, akakimbia. |
| Kinaya | Kusema kinyume cha maana halisi | Mwerevu huyo amefeli mtihani. |
| Tabaini | Kuweka vinyume pamoja | Mzuri kwa sura, mbaya kwa tabia. |
| Swali la balagha | Swali lisilohitaji jibu | Nani asiyependa amani? |
2. Nahau
Nahau ni msemo wenye maana tofauti na maana ya maneno yake halisi.
| Nahau | Maana |
|---|---|
| Kupiga moyo konde | Kujipa ujasiri |
| Kuvunja mbavu | Kuchekesha sana |
| Kuziba masikio | Kukataa kusikiliza |
| Kufunga ndoa | Kuoana |
| Kuvunja moyo | Kukatisha tamaa |
3. Methali
Methali ni semi fupi zenye hekima zinazotoa mafunzo kwa jamii.
| Methali | Maana |
|---|---|
| Haba na haba hujaza kibaba | Kidogo kidogo hujaa; subira huleta mafanikio |
| Penye nia pana njia | Ukiwa na nia ya dhati utapata njia |
| Mwacha mila ni mtumwa | Anayeacha desturi zake hutawaliwa na wengine |
| Asiyesikia la mkuu huvunjika guu | Asiyeheshimu ushauri hupata madhara |
| Haraka haraka haina baraka | Kufanya jambo kwa pupa huleta hasara |
Matumizi ya Methali
- Kuonya, kushauri na kufunza maadili.
- Kuhifadhi utamaduni na hekima ya jamii.
- Kupamba lugha katika mazungumzo na insha.
4. Vitendawili na Misemo
- Kitendawili: fumbo la kutegwa. Mfano: Nyumba yangu haina mlango (Yai).
- Msemo: kauli fupi yenye maana maalum. Mfano: Mtaji wa maskini ni nguvu zake.
5. Vidokezo vya Mtihani
- Taja tamathali na ueleze kwa mfano.
- Eleza maana ya nahau au methali bila kurudia maneno yake.
- Tumia methali kwa busara katika insha.