15 min read
Mathew Wahome
Mada ya 7: Fasihi Simulizi
1. Maana
Fasihi simulizi ni sanaa ya lugha inayowasilishwa kwa mdomo na kurithishwa kutoka kizazi kimoja hadi kingine. Mwasilishaji huitwa fanani na wasikilizaji ni hadhira.
2. Sifa za Fasihi Simulizi
- Hutolewa kwa mdomo.
- Fanani na hadhira hukutana ana kwa ana.
- Hubadilika kulingana na wakati, mahali na fanani.
- Ni mali ya jamii nzima.
- Mara nyingi mtunzi hajulikani.
- Hutumia vitendo, sauti, ishara na muziki.
- Huhusisha ushiriki wa hadhira.
3. Tanzu za Fasihi Simulizi
a) Hadithi (Masimulizi)
| Aina | Maelezo |
|---|---|
| Ngano / hekaya | Hadithi za kubuni, mara nyingi za wanyama |
| Visasili | Hueleza asili ya vitu au matukio |
| Mighani | Hadithi za mashujaa wa jamii |
| Vigano / soga | Hadithi fupi za mizaha na burudani |
b) Semi
| Aina | Mfano |
|---|---|
| Methali | Haraka haraka haina baraka |
| Vitendawili | Nyumba yangu haina mlango (Yai) |
| Nahau | Kupiga moyo konde |
| Misemo | Mtaji wa maskini ni nguvu zake |
| Mafumbo na lakabu | Majina ya ukoo au ya kupanga |
c) Ushairi (Nyimbo)
- Nyimbo za kazi, harusi, bembea (za watoto), za jando na unyago, na za kidini.
- Maghani na tenzi.
d) Maigizo na Sanaa za Maonyesho
- Ngoma, michezo ya watoto, tambiko, sarakasi na vichekesho.
4. Kazi (Umuhimu) wa Fasihi Simulizi
- Kuburudisha jamii.
- Kuelimisha na kufunza maadili.
- Kuhifadhi utamaduni na historia.
- Kukuza lugha na ufasaha.
- Kuunganisha jamii.
- Kukosoa na kuonya viongozi na wanajamii.
- Kuchochea ubunifu na mawazo.
5. Changamoto
- Kusahaulika kwa kutokuandikwa.
- Kupotoshwa kutokana na kukariri.
- Athari za teknolojia na utamaduni wa kigeni.
- Kupungua kwa wazee wanaojua fasihi hiyo.
6. Tofauti na Fasihi Andishi
| Fasihi Simulizi | Fasihi Andishi |
|---|---|
| Hutolewa kwa mdomo | Huandikwa |
| Mtunzi mara nyingi hajulikani | Mtunzi hujulikana |
| Hubadilika kwa urahisi | Hubaki sawa |
| Ina hadhira ya papo hapo | Hadhira ni wasomaji |