Mada ya 8: Ushairi

1. Maana ya Ushairi

Ushairi ni sanaa ya lugha inayotumia maneno machache, mpangilio maalum na lugha ya mkato kuwasilisha hisia, mawazo au ujumbe.

2. Vipengele vya Shairi

Sehemu za Ubeti

• Kipande cha kwanza (ukwapi) na kipande cha pili (utao).
• Kituo kwa mshororo wa mwisho.

3. Aina za Mashairi

a) Kulingana na Idadi ya Mishororo katika Ubeti

b) Kulingana na Muundo

• Mashairi ya kimapokeo (arudhi): yana vina, mizani na mpangilio maalum.
• Mashairi huru (ya kisasa): hayafuati vina na mizani kikamilifu.

c) Kulingana na Maudhui

• Mashairi ya malumbano (ngonjera).
• Mashairi ya sifa (wimbo).
• Mashairi ya maombolezo (nyimbo za kuomboleza).
• Mashairi ya kidini na kisiasa.

4. Uhuru wa Mshairi

Mshairi ana ruhusa ya kutumia:

1. Inkisari: kufupisha neno (mfano: kwa - kw).
2. Mazida: kurefusha neno.
3. Tabdila: kubadilisha sauti za neno.
4. Kuboronga sarufi: kubadilisha mpangilio wa maneno.
5. Kutohoa maneno kutoka lugha nyingine.

5. Uchambuzi wa Shairi

Wakati wa kuchambua shairi, jibu:

1. Kichwa kinahusiana vipi na shairi?
2. Dhamira ni nini?
3. Muundo: idadi ya beti, mishororo, vina na mizani.
4. Lugha: tamathali za semi na taswira.
5. Ujumbe na mafunzo.
6. Mtazamo wa mshairi.

6. Umuhimu wa Ushairi

• Kuburudisha na kuelimisha.
• Kuhifadhi lugha na utamaduni.
• Kukosoa jamii na kuonya.
• Kutoa hisia na mawazo kwa ufupi na kwa ufasaha.