Fasihi: Ushairi wa Arudhi na Bahari Zake (Form 2 - Form 4)
Utangulizi
Ushairi ni utanzu wa fasihi unaotumia lugha ya mkato, mapigo ya kimziki na mpangilio maalumu wa mishororo na beti. Katika KCSE Karatasi ya 3 (102/3), swali la ushairi hubeba alama 20.
1. Istilahi Muhimu za Ushairi wa Arudhi
- Ubeti: Fungu la mishororo linalounda sehemu moja ya shairi (kama aya).
- Mshororo / Mstari: Mstari mmoja ndani ya ubeti.
- Kipande: Sehemu ya mshororo iliyotenganishwa na koma au pumziko:
- Ukwapi: Kipande cha kwanza cha mshororo.
- Utao: Kipande cha pili cha mshororo.
- Mwandamizi: Kipande cha tatu (kwa mishororo yenye vipande vitatu).
- Vina: Silabi zinazofanana kimatamshi mwishoni mwa vipande vya mishororo:
- Kina cha kati: Silabi ya mwisho ya ukwapi.
- Kina cha mwisho: Silabi ya mwisho ya utao.
- Mizani: Idadi ya silabi zinazopatikana katika mshororo mmoja.
2. Bahari za Ushairi (Kulingana na Muundo)
-
Kulingana na Idadi ya Mishororo katika Ubeti:
- Tathmina: Mishororo miwili kwa ubeti.
- Tathlitha: Mishororo mitatu kwa ubeti.
- Tarbia: Mishororo minne kwa ubeti (bahari maarufu zaidi).
- Takhmisa: Mishororo mitano kwa ubeti.
- Tasdisa: Mishororo sita kwa ubeti.
-
Kulingana na Mpangilio wa Vina na Mizani:
- Ukaraguni: Shairi ambalo vina vyake vya kati na vya mwisho vinabadilika kutoka ubeti mmoja hadi mwingine.
- Mtiririko: Shairi ambalo vina vyake vya kati na vya mwisho vinafanana kuanzia mwanzo hadi mwisho wa shairi.
- Guni: Shairi ambalo limevunja kanuni za arudhi (k.m. mizani kupungua au kuzidi).