Fasihi: Ushairi wa Arudhi na Bahari Zake (Form 2 - Form 4)

Utangulizi

Ushairi ni utanzu wa fasihi unaotumia lugha ya mkato, mapigo ya kimziki na mpangilio maalumu wa mishororo na beti. Katika KCSE Karatasi ya 3 (102/3), swali la ushairi hubeba alama 20.

1. Istilahi Muhimu za Ushairi wa Arudhi

• Ubeti: Fungu la mishororo linalounda sehemu moja ya shairi (kama aya).
• Mshororo / Mstari: Mstari mmoja ndani ya ubeti.
• Kipande: Sehemu ya mshororo iliyotenganishwa na koma au pumziko:
  • Ukwapi: Kipande cha kwanza cha mshororo.
  • Utao: Kipande cha pili cha mshororo.
  • Mwandamizi: Kipande cha tatu (kwa mishororo yenye vipande vitatu).
• Vina: Silabi zinazofanana kimatamshi mwishoni mwa vipande vya mishororo:
  • Kina cha kati: Silabi ya mwisho ya ukwapi.
  • Kina cha mwisho: Silabi ya mwisho ya utao.
• Mizani: Idadi ya silabi zinazopatikana katika mshororo mmoja.

2. Bahari za Ushairi (Kulingana na Muundo)

1. Kulingana na Idadi ya Mishororo katika Ubeti:

   • Tathmina: Mishororo miwili kwa ubeti.
   • Tathlitha: Mishororo mitatu kwa ubeti.
   • Tarbia: Mishororo minne kwa ubeti (bahari maarufu zaidi).
   • Takhmisa: Mishororo mitano kwa ubeti.
   • Tasdisa: Mishororo sita kwa ubeti.

2. Kulingana na Mpangilio wa Vina na Mizani:

   • Ukaraguni: Shairi ambalo vina vyake vya kati na vya mwisho vinabadilika kutoka ubeti mmoja hadi mwingine.
   • Mtiririko: Shairi ambalo vina vyake vya kati na vya mwisho vinafanana kuanzia mwanzo hadi mwisho wa shairi.
   • Guni: Shairi ambalo limevunja kanuni za arudhi (k.m. mizani kupungua au kuzidi).